GÓP THÊM LỜI BÀN LUẬN: CHUẨN VÀ QUYỀN VÀO HỘI NHÀ VĂN
Trần Xuân An
Bàn về văn chương, nhất là về lĩnh vực sáng tác, có lẽ nên đặt trên hai bình diện:
1) Văn chương là tác phẩm phát ra từ tâm hồn (gồm cả tâm linh – sự giao cảm cùng người xưa, trời đất) với tất cả chân thành. Do đó, văn chương là cõi riêng và là cõi thiêng liêng, cho dù thiêng liêng với ý nghĩa gần gũi, nhân bản (1) nhất.
2) Văn chương tự ngàn xưa còn là một phương cách góp phần vào xã hội, tác động đến xã hội. Trong thời đại xuất bản, báo chí nở rộ cùng kĩ thuật in ấn, làm văn chương còn là một nghề nghiệp, tuy kiếm sống bằng nhuận bút là chuyện hiếm hoi.
Bàn đến việc vào hội nhà văn, ở đây là Hội Nhà văn Việt Nam, chúng ta chắc hẳn đã nghiêng về bình diện thứ hai (nghề nghiệp), mặc dù hai bình diện kể trên, ngay cả trong thời hiện đại, phải là một. Tôi không nói đến trường hợp viết theo đơn đặt hàng của báo chí hay cơ quan tuyên truyền, thường là lí trí hơn là tâm hồn với tất cả chân thành của trái tim (2).
Khi đã bàn đến nghiệp vụ và bàn đến việc gia nhập hội nhà văn (chủ yếu là một tổ chức nghề nghiệp của các nhà văn chương, gồm nhà thơ, nhà văn, nhà lí luận – phê bình văn chương) là bàn đến mức độ nhất định về sự tinh thông nghề nghiệp (kĩ thuật văn chương), trình độ tri thức (nhận thức về con người, xã hội, văn hóa, lịch sử, triết học…), tất nhiên không thể không kể đến điều quan trọng, có tính quyết định là tài năng, tâm năng. Tất cả đều thể hiện ở tác phẩm. Cũng có thể kiểm định nhau trong trại sáng tác và suốt cả cuộc đời của nhau, trên văn đàn, từ vài chục năm đến dăm bảy chục năm cầm bút.
Bàn đến tổ chức nghề nghiệp như nghiệp đoàn lao động cầm bút là xét đến quyền và nghĩa vụ công dân hành nghề: Có quyền vào Hội và có nghĩa vụ với tổ chức Hội.
Về tác phẩm, người cùng thời công nhận giá trị tác phẩm của nhau là khó, nhất là trong bối cảnh lịch sử hậu chiến và trong sự tranh chấp giữa những bộ phận xã hội khác nhau về quyền lợi.
Nếu đặt ra yêu cầu quá cao về chất lượng tác phẩm, Hội Nhà văn Việt Nam không còn mấy người. Nếu đặt ra yêu cầu quá thấp, Hội Nhà văn không còn là Hội Nhà văn nữa.
Vì thế, tôi mạnh dạn đề xuất một cách cụ thể:
Đối với nhà văn [xuôi], nhà thơ, nếu đúng nghĩa, phải là người chuyên về sáng tác và đã có tác phẩm ít nhiều có giá trị, đồng thời cũng phải có trình độ và năng lực viết lí luận - phê bình văn chương, nghĩa là đã vượt qua trình độ sáng tác cảm tính (3).
Lẽ ra, các nhà lí luận – phê bình, nghiên cứu văn chương cũng nên tự yêu cầu phải biết sáng tác văn chương. Biết sáng tác thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết, bút kí sẽ giúp người lí luận, phê bình, nghiên cứu hiểu sâu, hiểu đúng hơn về nhà văn, nhà thơ và lao động nghệ thuật của họ, đặc biệt là tác phẩm của họ.
Nếu hội đủ điều kiện trên với hai đầu sách (cùng một số bài khác chuyên ngành trên báo hoặc bài lẻ khác trên các điểm mạng toàn cầu, cụ thể là các bài lí luận – phê bình của nhà thơ, nhà văn; các bài sáng tác của nhà lí luận – phê bình) là có quyền vào Hội Nhà văn Việt Nam với quyền và nghĩa vụ của những công dân cầm bút văn chương.
Điều quan trọng nhất là chất lượng tác phẩm. Chất lượng, giá trị tác phẩm, về lâu về dài, phải có sự thẩm định của thời gian. Mọi thẩm định cùng thời chỉ có giá trị trước mắt và tương đối mà thôi, tuy cần thiết nhưng không thể xem đó là sự thẩm định tuyệt đối.
Xin tạm kết như thế này:
Về bình diện tác phẩm xuất phát từ tâm hồn, khi bàn đến một cách thô bạo, rạch ròi như đong đếm thì quá phi nhân và phi văn chương. Nhưng về bình diện thứ hai, nghề nghiệp với trình độ nghiệp vụ nhất định, thì chỉ dám bàn như trên, cụ thể là phải đạt chuẩn, vượt qua trình độ sáng tác cảm tính hay lí luận – phê bình kiểu quan liêu, máy móc, sách vở. Về quyền gia nhập Hội Nhà văn Việt Nam, phải được khẳng định mạnh mẽ ấy là quyền công dân cầm bút, nhân quyền của người cầm bút. Như vậy, cơ chế dân chủ - công khai là vô cùng cần thiết (4). Dân chủ - công khai là một trong những thành tựu văn minh của nhân loại ngày nay.
Trần Xuân An
Từ khoảng 06:00 đến 07:40, ngày 30-10 HB9.
_________________
(1) Lấy con người làm gốc.
(2) Có một ít nhà văn, nhà thơ “gặp may”, khi đơn đặt hàng hợp với tạng chất, đặc biệt là trùng hợp với vấn đề đã và đang nung nấu trong tâm trí. Nhờ vậy, một số tác phẩm loại này vẫn rất có giá trị về văn phong, tư tưởng và hàm lượng hiện thực…
(3) 30-10 HB9: Bài đã được đăng tải trên 2 trang thông tin điện tử Trúc Sơn Trang (XuanDuc Vn) & TranNhuong Com:
http://xuanduc.vn/baiviet.aspx?id=925&nhom=6
http://trannhuong.com/news_detail/2892/TẠI-SAO-NHIỀU-TÁC-GIẢ-MUỐN-VÀO-HỘI-NHÀ-VĂN-?
__________
(4) 31-10 HB9: Vấn đề là cơ chế và tư duy. Đổi mới cơ chế, từ “xin – cho” trở thành “chuẩn – quyền & nghĩa vụ”, và đổi mới tư duy, từ thiếu dân chủ, bưng bít thông tin trở thành dân chủ – công khai (“dân/nhà văn biết; dân/nhà văn bàn; dân/nhà văn làm; dân/nhà văn kiểm tra”), thì tất thảy đều thành công, và thành công hơn trước, khỏi bị ai oán thán; ai cũng được bình đẳng nhìn thẳng vào nhau, thoát khỏi cảnh mất phẩm giá, thế thái nhân tình... Giới cầm bút thời nào cũng đấu tranh cho dân chủ và đấu tranh mạnh mẽ nhất, mà nay lại thiếu dân chủ – công khai, cũng ở trong vòng cơ chế "xin - cho" thì … kì cục quá!
Thưa ông Nguyễn Y.,
Tôi xin trả lời ông như sau:
Nếu theo cơ chế nghiệp đoàn lao động nhà văn mà tôi đề xuất, thì ai hội đủ điều kiện, đạt chuẩn, đều có quyền đăng kí vào Hội Nhà văn Việt Nam, trở thành hội viên của Hội. Nếu ai đã giải nghệ, gác bút, thì ra khỏi Hội, trở thành cựu (nguyên) nhà văn. Còn những nhà văn có quá trình đóng góp cho nền văn chương dân tộc lâu dài, có nhiều thành tựu, tất nhiên phải được phong danh hiệu Nhà văn nhân dân, để phân biệt với những người mới được kết nạp.
Nhưng đó là đề xuất, chưa phải cơ chế hiện hành. Chúng ta ý thức là đang sống trong hiện tại, nhưng cũng có tầm nhìn hướng đến tương lai gần, tương lai xa và mạnh dạn đề xuất giải pháp.
Trân trọng,
TXA.
NÓI ĐẦY ĐỦ & TÍCH CỰC HƠN:
Vấn đề là cơ chế và tư duy. Đổi mới cơ chế, từ “xin – cho” trở thành “chuẩn – quyền & nghĩa vụ”, và đổi mới tư duy, từ thiếu dân chủ, bưng bít thông tin trở thành dân chủ – công khai (“dân/nhà văn biết; dân/nhà văn bàn; dân/nhà văn làm; dân/nhà văn kiểm tra”)… Giới cầm bút thời nào cũng đấu tranh cho dân chủ và đấu tranh mạnh mẽ nhất, mà nay lại thiếu dân chủ – công khai, chưa thoát khỏi cơ chế “xin – cho”, thì … kì cục quá!
Nếu theo cơ chế nghiệp đoàn lao động nhà văn mà tôi đề xuất, thì ai hội đủ điều kiện, đạt chuẩn, đều có quyền đăng kí vào Hội Nhà văn Việt Nam, đương nhiên trở thành hội viên của Hội. Nếu ai đã giải nghệ, gác bút, thì ra khỏi Hội, trở thành cựu (nguyên) nhà văn. Còn những nhà văn có quá trình đóng góp cho nền văn chương dân tộc lâu dài, có nhiều thành tựu, tất nhiên phải được phong danh hiệu Nhà văn nhân dân, để phân biệt với những người mới được kết nạp.
Nhưng đó là đề xuất, chưa phải cơ chế hiện hành. Chúng ta ý thức là đang sống trong hiện tại, chấp nhận thực tại chưa tốt và cố gắng cải tiến thực tại trong chừng mức có thể, nhưng cũng có tầm nhìn hướng đến tương lai gần, tương lai xa và mạnh dạn đề xuất giải pháp.
TXA.
03-11 HB9
Thưa anh Việt Nhân,
Khi làm thơ, viết văn, bao giờ tôi cũng hướng tâm trạng cái tôi trữ tình, hướng nhân vật của mình phải vượt lên, không đầu hàng tình huống trở ngại, kể cả tình huống bi kịch có tính xã hội. Vì vậy, tôi nghĩ, trước thực tại chưa tốt của cơ chế “xin – cho” hiện hành và lộ trình dân chủ – công khai còn mới khơi mở nên chưa công minh, bản thân mình phải làm một vài động tác gì đấy (viết dăm ba bài báo) để cải tiến thực tại ấy, kẻo hổ thẹn với tác phẩm của mình.
Từ “khao khát” anh sử dụng, tôi thấy chưa thật êm, đọc hơi xót, anh à.
Từ “khao khát” (ngoặc kép đối với từ trong nguyên văn) ấy chắc hẳn rất đúng khi dành cho khát vọng sáng tạo tác phẩm. Tôi nghĩ vậy. Một khi cơ chế chuẩn – quyền & nghĩa vụ thay thế cho “xin – cho”, người viết chỉ cần khao khát sáng tạo tác phẩm cho đạt chuẩn là đương nhiên có quyền đăng kí vào Hội, khỏi xin xỏ, chạy chọt (trái với lương tâm, trái với tác phẩm).
(Nói nhỏ với anh: Tôi đã có 15 đầu sách xuất bản chính thức qua các nhà xuất bản, 10 đầu sách công bố trên mạng vi tính toàn cầu, tổng cộng là hai mươi lăm đầu sách, sau 38 năm cầm bút làm thơ, viết văn, viết phê bình, viết khảo luận sử… Như vậy là vượt chuẩn quá xa, phải không anh? Thế mà phải KHAO KHÁT gia nhập Hội sao? Tôi muốn chúng ta có QUYỀN ĐƯƠNG NHIÊN kia!).
Giới cầm bút không làm sao thoát khỏi cơ chế “xin – cho” thì … chướng quá; đành chịu mất dân chủ, thiếu công khai thì… chướng quá. Làm sao viết văn, làm thơ thật hiện thực nhưng có khuynh hướng tích cực được!
TXA.
Thưa anh Lưu Quốc Hòa,
Năng lực lí luận văn chương và sáng tác văn chương phải song hành, cùng tồn tại trong mỗi người viết văn, làm thơ. Tôi nghĩ đó là bản lĩnh văn chương.
Khai trừ, rút thẻ lại (tước luôn cả danh hiệu); xin giải nghệ… Đó là các biện pháp có trong văn bản của các hội đoàn nghề nghiệp. Cũng như các hội nhà báo vậy mà, thưa anh.
TXA.
Tháng Mười Một, ngày 4, 2009 lúc 2:34 chiều
http://xuanduc.vn/baiviet.aspx?id=923&nhom=6
http://xuanduc.vn/baiviet.aspx?id=925&nhom=6
04-10 HB9
Thưa hai anh Lưu Quốc Hòa và Việt Nhân,
Xin trao đổi với hai anh Lưu Quốc Hòa và Việt Nhân ở một khung ý kiến này nữa. Sau đó, xin phép hai anh cho tôi được ngưng trao đổi vấn đề chúng ta đang bàn. Tôi thấy cũng đã phiền lòng nhà văn Xuân Đức hơi nhiều rồi.
Xin phân biệt trong các ý kiến đã trao đổi giữa chúng ta:
1) Thực tại:
a. Chức năng, nhiệm vụ của Hội Nhà văn Việt Nam theo điều lệ Hội;
b. Thực trạng xin gia nhập và xét duyệt, biểu quyết bằng phiếu kín cho vào Hội…
c. Quan niệm về Hội Nhà văn Việt Nam, danh hiệu Nhà văn trong xã hội;
2) Đề xuất (trình bày ý kiến cải tiến, trên cơ sở điều lệ Hội hiện hành và hoạt động hiện hành của Hội, đặc biệt trong năm 2009, nhất là từ khi có Trang Thông tin điện tử HNV.VN., xuất hiện giữa các trang Ttđt., các điểm mạng toàn cầu về văn chương khác đã xuất hiện trước đó không lâu):
a. Đổi mới từ thiếu dân chủ – bưng bít thông tin sang dân chủ – công khai;
b. Thay thế cơ chế “xin – cho” bằng “chuẩn – quyền & nghĩa vụ”
c. Danh hiệu Nhà văn và danh hiệu Nhà văn nhân dân
Thưa hai anh,
Tôi chỉ xin nói rõ thêm hai ý kiến:
1) Nhà văn, nhà báo, nhà giáo đều cao quý. Nhưng xưa nay, nhà văn đích thực, thiên tài thì rất hiếm. Chỉ xin nói: Các nhà văn có nhiều đóng góp về tác phẩm thuộc loại có giá trị về chất lượng, hiện còn sống, xứng đáng được bầu chọn và tấn phong danh hiệu Nhà văn nhân dân. Hầu hết, trong diện này, là các vị thành danh, vào Hội trước 1975 hay trước 1986. Còn các nhà văn khác (hội viên các hội nhà văn địa phương, kể cả hội viên HNV.VN.) thì cũng là những người từ chuẩn 2 đầu sách và trên chuẩn 2 đầu sách (10, 15, 30, 50 đầu sách…), giá trị sách đang trên tiến trình xác lập. Xin phân biệt Nhà văn nhân dân với Nhà văn.
2) Là hội nghề nghiệp, nên đợi đến già, đến gần chết mới được kết nạp thành hội viên Hội Nhà văn Việt Nam thì chắc không đúng. Già, sắp đến lúc về với cõi hư vô vĩnh hằng, thì làm sao còn đủ sức khỏe, thời gian trời cho để hành nghề? Kết nạp như thế là lầm lẫn giữa việc vào Hội để hành nghề với lễ tấn phong danh hiệu Nhà văn. Lẽ ra, chỉ cần đạt chuẩn 2 đầu sách (cộng với một số bài khác ngành như đã trình bày ở các khung ý kiến trên), lúc còn trẻ, còn khỏe, mới cần vào Hội. Đối với các vị lớn tuổi, thì chỉ bầu chọn và tấn phong danh hiệu Nhà văn nhân dân mà thôi. Ấy là nói chuyện “lẽ ra”.
Theo đó, theo cái “lẽ ra” ấy, danh hiệu Nhà văn (hội viên các hội nhà văn địa phương, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam) cũng bình thường thôi (như Nhà báo, Nhà giáo). Còn Nhà văn nhân dân tương đương với Nhà báo xuất sắc (Nhà báo lớn), Nhà giáo nhân dân.
Trân trọng,
TXA.
XIN LƯU Ý VỀ CÁC ĐƯỜNG NỐI KẾT (LINKs) TRONG CÁC MẨU Ý KIẾN:
VUI LÒNG KHỎA CHỤP & DÁN VÀO THANH ĐƯỜNG NỐI KẾT TRÊN KHUNG MÀN HÌNH MÁY VI TÍNH, SAU ĐÓ BẤM VÀO NÚT KHỞI ĐỘNG ĐƯỜNG NỐI KẾT...